Study guide: International Treaty Principles

📋 Course Outline

1. Distinction publiekrecht en privaatrecht
2. Privaatrecht takken en beginselen
3. Publiekrecht sensu lato en takken
4. Verdrag definitie: schriftelijke vereiste
5. Rechtsgevolgen en uitsluiting gentlemen’s agreements
6. Verdragsluitende subjecten internationaal recht
7. Internationale rechtsbronnen en verdragsbenaming
8. Voorbehouden: voorwaarden en onverenigbaarheid
9. Voorbehouden: aanvaarding, bezwaar en stilzwijgen
10. Verdrag inwerkingtreding en rechtsgevolgen

📖 1. Distinction publiekrecht en privaatrecht

🔑 Key Concepts & Definitions

• Publicum jus: Publicum jus refers to law that concerns the Roman public sphere, historically contrasted with private interests.
• Privatum jus: Privatum jus refers to law that concerns individual interests, historically contrasted with the public sphere.
• Publiekrecht: Public law is the set of rules that governs government action and the state’s relations with citizens and other public authorities.
• Privaatrecht: Private law is the set of rules that governs relationships among citizens and private entities, such as contracts and property.
• Publiekrecht sensu lato: Public law in the broad sense covers rules on the status and powers of public authorities and their interactions with private persons.

📝 Essential Points

• Public law regulates the relationship between government and subjects, the internal organization of government, relations among authorities, and relations between states.
• Private law regulates relations among citizens, between citizens and private entities, and between private entities, including marriage, property, inheritance, adoption, and contracts.
• The classical division is nuanced because public law applies to the government only when it acts in its capacity as government.
• When the government acts as a private person (e.g., renting a building), the relationship is generally governed by private law.
• Private persons can also hold an official task (e.g., a concession of a public service), so the legal relationship may be governed by public law.
• There is increasing interweaving: government increasingly uses private-law instruments (e.g., private-law concessions, participation in private associations)., and private-law organizations can be entrusted with public-s

💡 Memory Hook

Public law = government power; private law = private autonomy—then remember the overlap and “capacity” test.

📖 2. Privaatrecht takken en beginselen

🔑 Key Concepts & Definitions

• Preventieve rechtsbescherming: Preventieve rechtsbescherming biedt de burger vooraf waarborgen in zijn relatie met het bestuur om geschillen te voorkomen.
• Curatieve rechtsbescherming: Curatieve rechtsbescherming komt in beeld wanneer de burger effectief in zijn rechten of belangen wordt gekrenkt door overheidshandelen of -nalaten.
• Algemene beginselen van behoorlijk bestuur: Algemene beginselen van behoorlijk bestuur zijn ongeschreven maatstaven die het bestuur binden bij de uitoefening van zijn taak.
• Overheidsaansprakelijkheid: Overheidsaansprakelijkheid is het leerstuk dat bepaalt wanneer de overheid schade moet vergoeden na onrechtmatig handelen of nalaten.

📝 Essential Points

• Preventieve rechtsbescherming richt zich op het voorkomen van conflicten tussen burger en bestuur via o.m. behoorlijk bestuur, openbare-dienstwetten, formele motivering en openbaarheid.
• Curatieve rechtsbescherming veronderstelt een effectief geschil doordat de burger door overheidshandelen of -nalaten in rechten of belangen wordt gekrenkt.
• Rechtsbescherming door de justitiële rechter omvat de ontwikkeling van het leerstuk van de overheidsaansprakelijkheid en controle op bestuurshandelingen via art. 159 Gw.
• Rechtsbescherming tegen de wetgever gebeurt via het Grondwettelijk Hof, terwijl de uitvoerende macht wordt gecontroleerd door de Raad van State en andere administratieve rechtscolleges.
• De Raad van State en administratieve rechtscolleges behandelen o.m. betwistingen zoals die voor de Raad voor Vreemdelingenbetwistingen.
• De hiërarchie van rechtsnormen wordt traditioneel gekoppeld aan het rechtsstaatbeginsel en wordt erkend als algemeen rechtsbeginsel in rechtspraak van o.m. Raad van State en Grondwettelijk Hof.

💡 Memory Hook

Preventief = voorkomen; curatief = herstellen; rechterlijke bescherming = justitiële rechter/Grondwettelijk Hof/Raad van State.

📖 3. Publiekrecht sensu lato en takken

🔑 Key Concepts & Definitions

• Open verdragen: Open verdragen zijn multilaterale verdragen waarbij andere staten zich op elk ogenblik kunnen aansluiten.
• Gesloten verdragen: Gesloten verdragen zijn bi- of multilaterale verdragen die niet openstaan voor toetreding door andere staten.
• Verdragsluitende staat: Een verdragsluitende staat is een staat die instemt om door het verdrag gebonden te zijn, ook als het verdrag nog niet in werking is getreden.
• Verdragspartij: Een verdragspartij is een staat die instemt om door het verdrag gebonden te zijn én waarvoor het verdrag effectief in werking is getreden.
• Monisme: Monisme is de leer dat een goedgekeurd verdrag automatisch deel wordt van de nationale rechtsorde zonder omzettingswet.

📝 Essential Points

• Een voorbehoud is niet verenigbaar met voorwerp en doel van het verdrag wanneer het die doelstelling ondermijnt (art. 19 WVV).
• In de regel aanvaarden andere verdragsluitende partijen een voorbehoud niet, tenzij het verdrag anders bepaalt of uit het verdrag volgt dat volledige toepassing een wezenlijke voorwaarde is.
• Bij een oprichtingsakte van een internationale organisatie moet, bij gebrek aan regeling, het bevoegd orgaan van die organisatie het voorbehoud aanvaarden.
• Als een verdrag stilzwijgt, maakt aanvaarding door een staat die het voorbehoud maakte haar partijschap tegenover die andere staat; bezwaar verhindert de inwerkingtreding niet behalve bij gekwalificeerd bezwaar.
• Een voorbehoud wordt bij stilzwijgen geacht aanvaard te zijn als er geen reactie komt binnen twaalf maanden na kennisgeving (art. 20 WVV).
• Een verdrag treedt in werking op de wijze en datum uit de verdragsbepalingen of via overeenstemming tussen de onderhandelende staten (art. 24 WVV).

💡 Memory Hook

Open = “open deur” voor toetreding; Gesloten = “gesloten kring” zonder nieuwe toetreders.

📖 4. Verdrag definitie: schriftelijke vereiste

🔑 Key Concepts & Definitions

• Written treaty: A written treaty is an agreement recorded in writing that can be used as a legal source for rights and obligations.
• Vienna Convention on the Law of Treaties: The Vienna Convention on the Law of Treaties is the treaty-law instrument that sets rules on how treaties operate and how states must comply with them.
• Direct effect: Direct effect is the capacity of a treaty rule to produce legal consequences in the domestic legal order without needing further national measures.
• Precedence over domestic law: Precedence over domestic law is the rule that, when a treaty has direct effect, conflicting national legal provisions must be set aside by the judge.

📝 Essential Points

• Article 27 of the Vienna Convention bars a state from invoking its domestic law to justify non-performance of a treaty.
• Article 46 of the Vienna Convention limits when a state may rely on domestic rules about treaty-making competence to challenge its treaty consent.
• A conflict is resolved in favor of an international treaty rule with direct effect when it creates legal consequences in the domestic legal order.
• The Smeerkaasarrest is used to support the idea that a judge must refuse to apply domestic law that conflicts with a directly effective treaty rule.
• Belgian case law also treats a directly effective treaty as having priority over the Constitution, not only over ordinary law.

💡 Memory Hook

Think: Vienna Art. 27 = “no domestic excuse” for treaty non-performance; if the treaty is directly effective, the judge “sets aside” the conflicting national rule.

📖 5. Rechtsgevolgen en uitsluiting gentlemen’s agreements

🔑 Key Concepts & Definitions

• Preconstituante: The Preconstituante is the body that, via a revision declaration, sets the possible scope and starting conditions for constitutional revision.
• Constituante: The Constituante is the newly elected constituent assembly that decides whether and how the Constitution is revised.
• Verklaring tot herziening: The revision declaration is the act-condition that indicates which constitutional provisions may be revised and, in some cases, the intended new matter.
• Acte-condition: An acte-condition is a prerequisite act that is needed to start the actual constitutional revision procedure.
• Impliciete grondwetsherziening: Implicit constitutional revision is the practice that can circumvent the limits on what the revision declaration allows to be changed.

📝 Essential Points

• The Preconstituante only determines the possible program and subject of revision; the full power to revise lies with the King and the Chambers that were elected after the dissolution.
• Only the Constituante can decide whether and in what sense the Constitution is revised.
• When the Preconstituante makes an existing article revisable, it must indicate the article number, and it generally cannot specify the direction or content of amendments.
• If the Preconstituante indicates the purpose or scope for an existing provision (e.g., in the declaration, parliamentary preparation, or a political agreement), the Constituante is not bound and the added intent is seen—
• If the Preconstituante aims to add new constitutional provisions, it must state that a new provision may be inserted and must immediately indicate the subject matter of that new provision.
• In the case of new matter, the Constituante is bound by the subject-matter indications and may not regulate other matter in the newly inserted provision(s).

💡 Memory Hook

Scope rule: Preconstituante = “what may be touched”; Constituante = “how it is changed” (bound only when new matter is explicitly indicated).

📖 6. Verdragsluitende subjecten internationaal recht

🔑 Key Concepts & Definitions

• Treaty-making capacity: Treaty-making capacity is the legal ability of an entity to conclude binding international agreements under international law.
• State: A State is the main subject of international law that can conclude treaties through its competent organs.
• International organization: An international organization is a subject of international law that may conclude treaties if it has the required powers.
• Competent organs: Competent organs are the authorities within a subject that are empowered to negotiate and sign treaties.

📝 Essential Points

• A treaty is binding only when concluded by subjects that have the legal capacity to do so under international law.
• States conclude treaties through their competent organs, and internal rules determine which organs are authorized.
• International organizations can conclude treaties only within the scope of powers granted to them.
• If an organ lacks authority, the treaty’s validity may be affected under the international law rules on representation and authority.
• The same entity may have different treaty-making powers depending on the subject matter and the legal basis for its competence.
• Exam focus is on identifying who can be a treaty-making subject and what competence is required for that subject.

💡 Memory Hook

Capacity check: State/IO + competent organ + within granted powers → binding treaty.

📖 7. Internationale rechtsbronnen en verdragsbenaming

🔑 Key Concepts & Definitions

• International treaties: International treaties are agreements between states that can create binding legal obligations within the domestic legal order.
• International legal sources: International legal sources are the categories of rules and instruments in international law that can influence domestic law.
• Treaty naming: Treaty naming is the way treaties are identified and referred to in legal practice and documents.
• International and supranational treaties: International and supranational treaties are agreements at the international or higher-than-national level that can have direct effect in domestic law.

📝 Essential Points

• The text links treaty-based norms to the obligation to apply norms with direct effect from international and supranational treaties.
• The “Smeerkaasar” doctrine is presented as a mechanism that can indirectly shape interpretation of constitutional aspects.
• The section does not provide a list of specific treaty names or a detailed classification of international legal sources.
• No explicit rules are given here on how treaties are formally named or which treaty titles are used in Belgium.

💡 Memory Hook

Direct effect from treaties → judge must apply → constitutional meaning can shift indirectly (Smeerkaasar idea).

📖 8. Voorbehouden: voorwaarden en onverenigbaarheid

🔑 Key Concepts & Definitions

• Teleologisch-evolutieve interpretatie: Interpretatiemethode waarbij men de norm uitlegt vanuit haar doel en ze toepast in het licht van gewijzigde maatschappelijke omstandigheden.
• Evolutieve interpretatie: Variant van teleologische interpretatie die de regel aanpast aan actuele context zodat de norm functioneert zoals vandaag nodig is.
• Systematische interpretatie: Interpretatiemethode waarbij men de Grondwet leest in samenhang met beginselen en waarden en met gelijklopende internationale en Europese ontwikkelingen.
• Navetbicameralisme: Tweekamerstelsel waarbij vóór 1993 Kamer en Senaat in principe dezelfde bevoegdheden hadden en dezelfde tekst moesten aannemen.
• Cascade-regel: Regel om de juiste wetgevende procedure te bepalen door eerst te toetsen of de materie verplicht of optioneel bicameraal is, en anders monocameraal.

📝 Essential Points

• Teleologisch-evolutieve interpretatie richt zich op de functie die de regel in de huidige tijd moet hebben in plaats van op historische bedoelingen.
• Bij teleologisch-evolutieve interpretatie worden actuele opvattingen gebruikt en kan men rekening houden met gebeurtenissen die de wetgever niet kon kennen.
• Het risico van teleologisch-evolutieve interpretatie is aantasting van de rechtszekerheid.
• Systematische interpretatie baseert zich op grondwettelijke beginselen en waarden en leest de Grondwet ook in het licht van internationale en Europese mensenrechtenontwikkelingen.
• Voorbeeld evolutieve interpretatie: art. 105 Gw. beperkte oorspronkelijk de macht van de Koning, maar werd later gebruikt als basis voor uitbreiding via opdrachtwetten.
• Voorbeeld systematische interpretatie: het Grondwettelijk Hof past een mensenrechtenverdragenconforme interpretatie toe bij bepalingen uit Titel II over Belgen en hun rechten.

💡 Memory Hook

Telos = doel dat meebeweegt: de norm krijgt vandaag betekenis door haar functie in de actuele context.

📖 9. Voorbehouden: aanvaarding, bezwaar en stilzwijgen

🔑 Key Concepts & Definitions

• Aanvaarding: Aanvaarding is het uitdrukkelijke of impliciete akkoord waarmee een procedurevoorbehoud wordt aanvaard.
• Bezwaar: Bezwaar is een gemotiveerde reactie die aangeeft dat men niet instemt met het voorbehoud of de gevolgen ervan betwist.
• Stilzwijgen: Stilzwijgen is het ontbreken van een reactie binnen de gestelde termijn, waardoor de procedure automatisch verdergaat.
• Overlegcomité: Het Overlegcomité is een intergouvernementeel overlegorgaan dat belangenconflicten moet voorkomen of regelen via consensus.

📝 Essential Points

• Wanneer in het Overlegcomité geen consensus wordt bereikt, verloopt de procedure verder op de gewone manier.
• Er bestaat geen sanctie voor het negeren van het Overlegcomité.
• Een belangenconflict kan ook ontstaan door het uitblijven van een beslissing.
• De beslissing in het Overlegcomité steunt op politieke opportuniteit en is niet juridisch afdwingbaar.
• Het Overlegcomité beslist binnen de voorgeschreven termijn volgens een consensusprocedure.

💡 Memory Hook

Consensus in het Overlegcomité: geen akkoord = gewoon verder; geen sanctie voor negeren.

📖 10. Verdrag inwerkingtreding en rechtsgevolgen

🔑 Key Concepts & Definitions

• Overlegcomité: Het Overlegcomité is een overlegorgaan met afgevaardigden van de verschillende regeringen dat beleidscoherentie bewaakt door regelmatig overleg mogelijk te maken.
• Dubbele pariteit: Dubbele pariteit is de samenstellingsregel van het Overlegcomité waarbij evenveel Nederlandstalige als Franstalige vertegenwoordigers zetelen en evenveel federale als deelstatelijke.
• Communautaire alarmbelprocedure: De communautaire alarmbelprocedure is een grondwettelijke procedure die de parlementaire behandeling opschort bij ernstige aantasting van de betrekkingen tussen gemeenschappen.
• Interpretatieve wet: Een interpretatieve wet is een wet die een betwiste betekenis van wetgeving authentiek vastlegt en daardoor bindend is voor alle machten, ook de rechter.
• Opdrachtwet: Een opdrachtwet is een wet die aan de Koning normatieve bevoegdheden toekent verder dan de gewone uitvoeringsbevoegdheid.

📝 Essential Points

• Het Overlegcomité bestaat uit de federale premier, vijf leden van de federale regering, de minister-presidenten van de Vlaamse regering, Franse Gemeenschapsregering en Waalse Gewestregering, plus ministers uit de Vlaamse
• Het Overlegcomité houdt rekening met taalpariteit en dubbele pariteit: evenveel vertegenwoordigers per taal en evenveel per federale versus deelstatelijke herkomst.
• De federale premier zit het Overlegcomité voor en bij aangelegenheden die de Duitstalige Gemeenschap aanbelangen woont ook de minister-president van de Duitstalige Gemeenschapsregering de vergadering bij.
• De communautaire alarmbel geldt enkel behalve voor begrotingen en voor wetten waarvoor een bijzondere meerderheid is vereist, en vereist een met redenen omklede motie.
• De motie moet worden ondertekend door ten minste drie vierden van de leden van een taalgroep en wordt neergelegd na het verslag en vóór de eindstemming in plenaire vergadering.
• Na het alarm wordt de parlementaire procedure opgeschort en krijgt de Ministerraad binnen dertig dagen een gemotiveerd advies, waarna de betrokken Kamer zich uitspreekt over dat advies of over het eventueel geamendeerde

💡 Memory Hook

Alarmbel = taalgroep → motie → pauze in het parlement → Ministerraad zoekt compromis.

📅 Key Dates

1. 1789French Revolution (1789) — start of the period before 1831
2. 23 december 1970Constitutional revision: art. 4 Gw. on language areas and territoriality
3. 9 augustus 1988Pacificatiewet (to address community problems after the 1980 state reform)

📊 Synthesis Tables

Preventive vs curative legal protection

⚠️ Common Pitfalls & Confusions

1. Confusing the classical public/private divide with a strict separation: public law applies to government only when it acts in its capacity as government; otherwise private law may govern (e.g., renting a building).
2. Mixing up preventieve and curatieve rechtsbescherming: preventive is about preventing disputes; curative starts when the citizen is effectively harmed in rights or interests.
3. Thinking that a treaty’s name/title determines its legal force: the source stresses that for legal effect the name does not matter.
4. Believing that the Preconstituante can bind the Constituante on the direction/content of amendments: for existing articles it generally cannot specify the amendment direction; for new matter it must indicate the subject.
5. Confusing direct effect with “automatic” domestic priority: direct effect requires criteria (e.g., precision/clarity/unconditionality, proper approval and publication) and then the judge sets aside conflicting domestic/n
6. Assuming the Overlegcomité has legal sanctions or is judicially enforceable: its decisions are based on political opportunité and are not enforceable in court.
7. Forgetting that the Belgian Constitution revision procedure is rigid and multi-stage: the Constituante can only revise what was identically indicated in the three Preconstituante declarations, and there are explicit time

✅ Exam Checklist

1. Define publicum jus/privatum jus and distinguish public law vs private law by the government’s capacity test.
2. List the main public-law and private-law domains (government-citizen relations, internal organization, inter-authority relations, vs relations among citizens/private entities).
3. Explain the nuance: government can act as a private person (private law), and private persons can hold an official task (public law).
4. State what preventieve rechtsbescherming and curatieve rechtsbescherming mean, and what each targets in the citizen–administration relationship.
5. Identify which bodies provide legal protection: justitiële rechter (incl. overheidsaansprakelijkheid via art. 159 Gw.), Grondwettelijk Hof (legislator), Raad van State/administrative courts (executive).
6. Explain the treaty concepts needed here: open vs closed treaties, verdragsluitende staat vs verdragspartij, and monism.
7. Give the core of the treaty definition in the Vienna Convention context: written agreement, international-law governed, producing legal effects (and why gentlemen’s agreements/political decisions are not treaties).
8. Explain direct effect (self-executing) and the criteria approach (subjective/objective) and the consequence for domestic courts (set aside conflicting domestic law).
9. Describe the monism vs dualism debate and the Smeerkaasarrest’s consequence for the judge’s duty to refuse application of conflicting domestic law.
10. Explain the constitutional revision procedure in 3 phases (Preconstituante → elections → Constituante) and the key majorities/quorums (including double two-thirds where required).
11. State the binding limits between Preconstituante and Constituante: existing articles vs new matter, and how subject-matter indications constrain what may be regulated.
12. Explain the “impliciete grondwetsherziening” risk and the explicit exclusions from revision (e.g., art. 17, 18, 25 Gw.) and the 2012 temporary deviation logic (what it was meant to enable).